De Pijn van een Dalend Imperium

In een buitenwijk van Detroit staat een fabriekshal leeg, met dichtgetimmerde ramen en stof op machines die ooit dag en nacht draaiden. Buiten hangen verkiezingsborden die beloven dat het land weer groot wordt, alsof een slogan staal kan smeden.

Wat daar zichtbaar is, reikt verder dan Michigan en raakt ook ons hier in Nederland. Wanneer de Verenigde Staten wankelen, beweegt de wereldeconomie mee. De dollar, de NAVO en de energiemarkt, techbedrijven met kantoren in Amsterdam: het zijn schakels in één keten.

Leven in een dalend imperium

Volgens econoom Richard D. Wolff¹ leven we niet in een tijdelijke dip, maar in een historische fase van imperium in verval. Rijken stijgen en rijken dalen; dat is geen moreel oordeel, maar een terugkerend patroon. De vraag is steeds opnieuw wie de prijs van die daling betaalt.

De Verenigde Staten vormden decennialang het centrum van militaire en economische macht, maar de oorlogen in Vietnam, Irak en Afghanistan lieten diepe sporen na. Ze kostten veel geld en brachten veel geweld, terwijl stabiliteit uitbleef. Ook de oorlog in Oekraïne toont dat Amerikaanse invloed grenzen kent. Rusland is niet ingestort, China en India zoeken hun eigen koers en het mondiale speelveld verschuift.

Voor Europa, en dus ook voor Nederland, betekent dat onzekerheid. We zijn militair verbonden, economisch vervlochten en politiek afhankelijk. Wanneer Washington nerveus wordt, voelen wij dat in defensiebudgetten, handelsrelaties en energieprijzen.

Economische macht verschuift

De Amerikaanse economie leunt zwaar op schulden en financiële markten, terwijl productie in de afgelopen decennia is verplaatst naar lagelonenlanden. Wat overbleef zijn platforms, patenten en financiële diensten.

Tegelijk groeit China snel in sectoren die ooit Amerikaans terrein waren, zoals elektrische auto’s, batterijen en hightech. Handelsoorlogen en importtarieven moeten die opmars afremmen, maar hogere tarieven raken ook consumenten en bedrijven aan de andere kant van de oceaan. Nederlandse ondernemers die afhankelijk zijn van mondiale ketens merken dat direct.

De vraag blijft wie profiteert van deze economische strijd en wie de rekening krijgt doorgeschoven wanneer prijzen stijgen en lonen achterblijven.

Ontkenning en polarisatie

Wanneer macht afneemt, ontstaat de neiging om harder te roepen en meer sancties, militaire druk en retoriek over vijanden van buiten en binnen in te zetten. Dat patroon kennen we: economische onzekerheid wordt vertaald in culturele strijd.

Migranten, activisten, vakbonden en kritische journalisten worden neergezet als probleem, terwijl de structuren van ongelijkheid buiten beeld blijven. Ook in Europa zien we die reflex terug. Rechtse partijen voeden zich met angst voor verlies van banen, identiteit en controle, en het verval van één imperium werkt zo door in het politieke klimaat elders.

Wie draagt de lasten?

Het zijn niet Wall Street of de defensie-industrie die de eerste klappen voelen; grote bedrijven vinden nieuwe markten, subsidies en contracten. Het zijn werkenden die de gevolgen ondervinden, in de Verenigde Staten en ook hier.

Stijgende woonlasten, duurdere boodschappen en flexibele contracten zonder zekerheid maken het dagelijks leven precair. Jongeren vragen zich af of zij ooit dezelfde stabiliteit zullen kennen als hun ouders.

Toch beweegt er iets. In de VS organiseren werknemers zich opnieuw bij grote bedrijven, en in Nederland zien we stakingen in het openbaar vervoer, het onderwijs en de zorg. Mensen stellen weer openlijk de vraag wie beslist over arbeid, winst en productie, en zoeken naar vormen van economische democratie die verder gaan dan het stemhokje.

Wat betekent dit voor Nederland?

Het verval van Amerikaanse hegemonie is geen Hollywoodapocalyps, maar een overgang die schuurt en onzekerheid blootlegt. Voor Nederland betekent het dat we minder vanzelfsprekend kunnen leunen op één grootmacht, terwijl nog onduidelijk is wat daarvoor in de plaats komt.

Gaat het om meer Europese autonomie, of slechts om een andere afhankelijkheid, dit keer van Beijing of van financiële markten die nergens thuis horen? We zullen keuzes moeten maken over defensiebudgetten, handelsverdragen en publieke investeringen, maar ook over de vraag welke belangen we bereid zijn ter discussie te stellen.

Nederland profiteert immers ook van doorvoerhavens, belastingconstructies en internationale wapencontracten die leunen op mondiale ongelijkheid. Zijn we bereid die verwevenheid echt onder ogen te zien, of kiezen we voor een comfortabel verhaal waarin we vooral toeschouwer blijven?

De vraag is daarom niet alleen of Amerika daalt, maar wat wij doen in een wereld waarin macht verschuift en zekerheden oplossen. Misschien is de pijn van een dalend imperium dat de mythe van oneindige groei en controle barst en dat wij ontdekken hoe afhankelijk we zelf van die mythe zijn.

Wat ervoor in de plaats komt, ligt niet vast. Het zal afhangen van keuzes die hier worden gemaakt, in bedrijven, gemeenten en vakbonden. Minder imperium en meer democratie klinken aantrekkelijk, maar ze vragen om offers en om een herverdeling van macht die niet vanzelf gaat.

Meer over dit onderwerp:

In een boeiende discussie op het kanaal van Danny Haiphong deelt econoom Richard Wolff zijn scherpe analyse van Trump’s poging om een “Gouden Eeuw” voor het Amerikaanse rijk in te luiden. Wolff legt uit waarom deze agenda gedoemd is te mislukken en hoe de opkomst van BRICS, geleid door China en Rusland, de wereldorde fundamenteel verandert. Wat betekent dit voor de toekomst van de VS, geopolitiek en de wereldeconomie? Bekijk de volledige video hieronder:

Titel: The END of the US Empire, Trump’s Denial & the Rise of BRICS

1. Richard D. Wolff is een prominente Amerikaanse econoom, gespecialiseerd in marxistische economie en kritisch over kapitalistische structuren. Hij is emeritus hoogleraar aan de University of Massachusetts Amherst en oprichter van Democracy at Work, een organisatie die economische democratie en arbeiderszelfbestuur promoot. Wolff staat bekend om zijn toegankelijke analyses van economische ongelijkheid, globalisering en alternatieve economische systemen. Zijn wekelijkse show, Economic Update, heeft wereldwijd een groot publiek en biedt een kritisch perspectief op hedendaagse economische en politieke vraagstukken. ↩︎
2. De BRICS-alliantie is een samenwerkingsverband van vijf opkomende economieën: Brazilië, Rusland, India, China en Zuid-Afrika. Opgericht in 2009, richt de alliantie zich op economische samenwerking, politieke invloed en het creëren van alternatieven voor westerse dominantie in mondiale instellingen zoals het IMF en de Wereldbank. Samen vertegenwoordigen de BRICS-landen meer dan 40% van de wereldbevolking en ongeveer 25% van het wereldwijde BBP. De groep breidt zich snel uit, met landen zoals Indonesië en Saoedi-Arabië die interesse tonen in toetreding, wat de invloed van BRICS verder vergroot als tegenwicht tegen traditionele machtsblokken zoals de G7. ↩︎
3. BYD (Build Your Dreams) is een Chinese multinational en een van de grootste producenten van elektrische voertuigen (EV’s) ter wereld. Opgericht in 1995, begon BYD als producent van batterijen en groeide het uit tot een dominante speler in de EV-industrie, met zowel elektrische auto’s, bussen als vrachtwagens. In 2023 overtrof BYD concurrenten zoals Tesla in verkoopcijfers, mede dankzij hun betaalbare prijzen en technologische innovatie. BYD heeft een sterke aanwezigheid in markten wereldwijd, behalve in de VS, waar hoge importtarieven de toegang bemoeilijken. Het bedrijf symboliseert de opkomst van China als leider in groene technologie en mobiliteit. ↩︎