We praten al jaren over de klimaatcrisis alsof het een technisch probleem is. Alsof het vooral gaat om cijfers, knoppen en slimme oplossingen die ergens buiten de politiek liggen. Dat beeld stelt gerust. Maar het klopt niet. Want wie klimaat reduceert tot techniek, hoeft het niet te hebben over macht.
De klimaatcrisis gaat niet alleen over CO₂ en hittegolven. Ze gaat over een hardnekkig alsof-verhaal dat al veel langer meedraait: alsof groei neutraal is, alsof de markt een natuurwet is, alsof uitputting vooruitgang heet. Dat verhaal produceert winnaars. En het schuift de schade consequent door naar anderen. Fossiel extractivisme is geen onschuldige manier om geld te verdienen, maar een manier van leven die zichzelf steeds opnieuw moest rechtvaardigen — vooral wanneer de gevolgen niet langer te ontkennen waren.
Wie de pijpleidingen bezit, bezit vaak ook de woorden
Wie de grote economische knoppen in handen heeft, heeft meestal ook invloed op wat als ‘gezond verstand’ geldt. Niet omdat er ergens een geheim complot ligt, maar omdat macht structuur heeft. Geld koopt zendtijd. Netwerken kopen toegang. Lobby’s schrijven mee aan wetten. En communicatiemachines zaaien twijfel precies daar waar twijfel nuttig is.
Zo ontstaan de grenzen van het denkbare. ‘Realistisch’ betekent dan bijna altijd: geen echte breuk met fossiel. ‘De economie’ klinkt als een natuurkracht waar niemand aan kan tornen. En ‘groei’ voelt als iets wat net zo vanzelfsprekend is als ademhalen.
Je ziet dit niet alleen bij oliemaatschappijen of openlijke lobbyclubs, maar ook midden in het bestuurlijke centrum van Europa. Dat een Nederlandse CDA‑politicus als Wopke Hoekstra vandaag Europees klimaatcommissaris is, is geen toeval, maar illustratief. Zijn taal is die van urgentie en verantwoordelijkheid, maar zijn beleid beweegt zich binnen veilige lijnen: ruimte voor afzwakking, uitstel en boekhoudkundige trucs die echte verandering voor zich uitschuiven. Het oogt als actie, maar het ontziet de bestaande machtsverhoudingen.
Dat is geen kwestie van persoonlijk falen of stijl. Het is systeemlogica. Politiek die vooral moet laten zien dát er iets gebeurt, zodat het onderliggende systeem kan blijven zoals het is. Het verhaal sust. De structuren blijven. En de schade wordt doorgeschoven.
Othering: eerst maak je mensen minder mens, dan wordt roof beleid
Om zo’n systeem overeind te houden, is er meer nodig dan mooie woorden. Er is ook een duidelijke scheidslijn nodig tussen ‘wij’ en ‘zij’. Wij zijn rationeel, modern en verantwoordelijk. Zij zijn lastig, gevaarlijk, irrationeel, lui of corrupt. De termen veranderen met de tijd, maar de functie blijft hetzelfde.
Ook vandaag zie je dit mechanisme volop aan het werk. Klimaatactivisten worden weggezet als ‘extremisten’ of ‘ontwrichters’, terwijl de schade van fossiele bedrijven wordt gepresenteerd als een onvermijdelijke bijwerking. Mensen die vluchten uit door droogte, hitte of overstromingen getroffen gebieden worden gereduceerd tot een ‘migratieprobleem’, losgekoppeld van de rol die handel, olie en geopolitiek daarin spelen. Gemeenschappen die zich verzetten tegen mijnbouw, gaswinning of projecten die over hun hoofden heen worden uitgerold, krijgen het etiket ‘onredelijk’ of ‘NIMBY’ opgeplakt.
Dit is geen toevallige ontsporing van het debat. Het is gereedschap. Door groepen buiten de kring van volledige menselijkheid te plaatsen, wordt schade makkelijker te verkopen. Landroof heet ‘ontwikkeling’. Uitbuiting wordt ‘werkgelegenheid’. Plundering wordt ‘handel’. En structureel geweld verdwijnt achter woorden als ‘stabiliteit’ en ‘orde’.
Het grote ‘alsof’: politiek als toneelstuk
Fossiel kapitalisme draait niet alleen op pijpleidingen en contracten, maar ook op een collectief alsof-verhaal. Zoals geld waarde heeft omdat we doen alsof het waarde ís, zo presenteert de fossiele economie zichzelf als natuurlijk, onvermijdelijk en rationeel. Die voorstelling wordt werkelijkheid omdat beleid, instituties en dagelijks handelen haar steeds opnieuw bevestigen.
Woorden beschrijven hier niet de werkelijkheid, ze doen iets. ‘De markt eist.’ ‘Er is geen alternatief.’ ‘We moeten realistisch blijven.’ Wie dat script weigert, wordt automatisch verdacht gemaakt. Te radicaal. Te emotioneel. Niet constructief. Zo keert othering terug, nu gericht op iedereen die het verhaal zelf ter discussie stelt.
Dit is performatieve politiek: bestuur als toneelstuk. Taal wekt de indruk van beweging, terwijl ze vooral bedoeld is om rust te bewaren en verzet te neutraliseren. Het lijkt alsof er wordt ingegrepen, maar ondertussen blijven de onderliggende machtsstructuren onaangeroerd.
In Nederland zie je dat scherp terug in de omgang met klimaatprotest. Acties op de A12 of bij fossiele bedrijven worden niet besproken als politiek signaal, maar als ordeprobleem. Demonstranten heten ‘gevaarlijk’, ‘asociaal’ of ‘radicaal’, terwijl de structurele schade van fossiele infrastructuur zelden als veiligheidsvraag wordt behandeld. Het recht om te protesteren wordt zo stap voor stap herverpakt als iets wat je alleen mag uitoefenen zolang het niemand stoort — en vooral zolang het niets verandert.
Buiten het script
Buiten deze performatieve bubbel ligt een eenvoudige waarheid die slecht past in het fossiele verhaal: geld maakt de wereld niet draaiend. Mensen doen dat. Zorg, arbeid, herstel, voedsel, onderwijs. En een planeet die geen spreadsheet is en niet onderhandelt.
Daarom is klimaatpolitiek altijd een machtsvraag. Over wie telt, wie betaalt en wie mag blijven bestaan zonder te worden opgeofferd aan groei. Het antwoord op de klimaatcrisis vraagt niet alleen nieuwe technieken of slimmere markten, maar het loslaten van de ideeën die deze crisis mogelijk maakten. Pas daar begint echte verandering.
Vond je dit een interessant artikel?
