Wanneer protest terrorisme moet heten

Er zijn momenten waarop een staat zichzelf verraadt. Niet omdat hij zwak is, maar juist omdat hij laat zien waar zijn sterkste reflex zit. Niet bij het beschermen van mensenlevens. Niet bij het verdedigen van vrijheid van meningsuiting. Niet bij het erkennen van het recht om je te verzetten tegen massaal geweld. Maar bij het beschermen van eigendom, industrie, bondgenootschappen en militaire infrastructuur.

De Britse uitspraak over Palestine Action is zo’n moment. Formeel gaat het over recht, proportionaliteit en nationale veiligheid. In werkelijkheid gaat het over een veel grotere verschuiving: protest dat de macht alleen toespreekt mag blijven bestaan, protest dat de macht daadwerkelijk hindert wordt steeds vaker behandeld als dreiging.

Dat is het gevaarlijke kantelpunt. Een spandoek mag. Een stille wake mag soms nog net. Een leus op afstand mag, zolang die geen economische keten raakt. Maar zodra actie de wapenindustrie verstoort, zodra activisten de verbinding blootleggen tussen een fabriek, een contract, een drone, een staat en een lichaam in Gaza, verandert de taal. Dan heet verzet geen verzet meer. Dan heet burgerlijke ongehoorzaamheid plots “terrorisme”.

De rechter zegt dat steun aan Palestina niet verboden is. Dat klinkt geruststellend, bijna redelijk. Maar precies daar zit de val. Want de vraag is niet of iemand nog in abstracte zin tegen oorlog mag zijn. De vraag is wat er gebeurt wanneer dat protest concreet wordt. Wanneer het niet alleen rouwt, maar blokkeert. Wanneer het niet alleen smeekt, maar ontregelt. Wanneer het niet alleen zegt dat Palestijnse levens tellen, maar ook aanwijst welke bedrijven verdienen aan de vernietiging van die levens.

Daar wordt de grens getrokken. Niet tussen geweld en geweldloosheid alleen, maar tussen symbolisch protest en effectief protest. De staat kan leven met morele afkeuring. De staat kan zelfs leven met woede, zolang die woede voorspelbaar blijft, ingekaderd, bestuurbaar en ongevaarlijk voor de geldstromen. Wat hij veel minder verdraagt, is protest dat de normale werking van de oorlogseconomie onderbreekt.

Daarom is de zaak rond Palestine Action groter dan één organisatie. Je hoeft hun tactieken niet allemaal te onderschrijven om te zien wat hier op het spel staat. Wie directe actie tegen wapenbedrijven onder terrorisme schaart, verschuift de hele politieke ruimte. Dan wordt niet alleen een groep geraakt, maar ook de verbeelding van verzet. Mensen gaan zich afvragen of een bord, een leus, een donatie, een bijeenkomst of een gedeeld standpunt later tegen hen gebruikt kan worden. Zo werkt afschrikking. Niet iedereen hoeft veroordeeld te worden. Het is genoeg als genoeg mensen bang worden.

Dat is de functie van het chilling effect. Het koelt de straat af voordat mensen de straat op gaan. Het fluistert: pas op, je naam kan ergens terechtkomen. Het zegt: hou je kritiek algemeen, maak haar niet te scherp, noem geen bedrijven, wijs geen verantwoordelijken aan, blijf binnen de lijnen die dezelfde macht voor je tekent. En als genoeg mensen dat doen, hoeft de staat niet eens meer overal hard op te treden. Dan heeft de angst het werk al gedaan.

De vergelijking met historische protestbewegingen wordt vaak makkelijk gemaakt en nog makkelijker afgewezen. Natuurlijk is geen enkele beweging hetzelfde. De suffragettes, de anti-apartheidsbeweging, de beweging tegen de oorlog in Irak, klimaatactivisten en Palestinasolidariteit bestaan niet in één simpele lijn. Maar één patroon keert wel telkens terug: macht romantiseert oude ongehoorzaamheid zodra die veilig in het verleden ligt, en criminaliseert nieuwe ongehoorzaamheid zodra die in het heden iets kost.

De opmerking van Lady Chief Justice Sue Carr over de suffragettes maakt dat extra zichtbaar. Zij zette Palestine Action weg als iets anders dan een beweging van burgerlijke ongehoorzaamheid, omdat de suffragettes zogenaamd open en transparant opereerden. Maar dat is een wel erg nette versie van de geschiedenis. De suffragettes voerden publieke campagnes, organiseerden massale demonstraties en hadden herkenbare leiders, maar hun sabotageacties vonden lang niet altijd openlijk plaats. Ook zij werkten met geheime structuren, vernielden eigendom, stichtten brand en voerden aanvallen uit op gebouwen. Wie hen nu alleen herinnert als keurige vrouwen met sjerpen en spandoeken, wist precies het deel uit dat de macht destijds zo bang maakte.

Dat is hoe officiële geschiedenis vaak werkt. Eerst wordt verzet bestreden, bespioneerd, gevangengezet en moreel verdacht gemaakt. Later, wanneer de strijd gewonnen of onschadelijk gemaakt is, wordt hetzelfde verzet herverpakt als erfgoed. De scherpe randen worden afgeslepen. De woede verdwijnt uit beeld. De sabotage wordt een voetnoot. Wat overblijft is een brave herinnering die de huidige orde niet meer bedreigt.

Precies daarom is de vergelijking zo belangrijk. Niet omdat Palestine Action hetzelfde is als de suffragettes, maar omdat de staat opnieuw probeert te bepalen welk verzet achteraf respectabel mag heten en welk verzet vandaag als gevaar moet worden behandeld. De macht houdt van dode rebellen, niet van levende tegenmacht. Zij prijst historische ongehoorzaamheid zodra die geen ramen meer breekt, geen fabrieken meer stillegt en geen contracten meer bedreigt. Maar zodra mensen nu de keten tussen wapenbedrijf, staat en genocide aanwijzen, klinkt dezelfde oude taal: extremisme, dreiging, nationale veiligheid.

Achteraf krijgt verzet standbeelden. Op het moment zelf krijgt het politie, rechtbanken, infiltratie, framing en gevangenisstraffen. Achteraf wordt gezegd dat mensen “aan de goede kant van de geschiedenis” stonden. Op het moment zelf worden ze extremisten genoemd. Dat is geen ongelukje in de geschiedenis. Dat is een bestuursmethode.

Wat de Britse uitspraak over Palestine Action zo wrang maakt, is de normalisering van de wapenindustrie als gewone handel. Alsof een bedrijf dat wapensystemen levert aan een staat die genocide pleegt in Gaza, simpelweg een neutrale onderneming is. Alsof het morele probleem begint bij de activisten die ramen breken, en niet bij de keten die bommen, drones, surveillance en militaire technologie mogelijk maakt. Alsof eigendom heilig is, maar Palestijnse lichamen onderwerp van debat blijven.

Dat is de omkering waartegen we ons moeten verzetten. Niet omdat elke actie boven kritiek staat. Niet omdat schade aan eigendom nooit juridisch beoordeeld mag worden. Maar omdat een democratie die oorlogseconomie beschermt met antiterreurwetgeving, terwijl massaal menselijk lijden wordt weggezet als achtergrondruis, haar eigen morele kompas kwijt is.

De taal van nationale veiligheid klinkt altijd zwaar. Zij vraagt stilte, vertrouwen en gehoorzaamheid. Maar nationale veiligheid betekent in de praktijk te vaak de veiligheid van staatsbelangen, investeringen, militaire relaties en diplomatieke loyaliteiten. De veiligheid van Palestijnen telt dan niet op dezelfde manier mee. De veiligheid van demonstranten evenmin. De veiligheid van het publieke debat wordt opgeofferd aan de veiligheid van de orde.

En precies daarom moeten we breder kijken dan Groot-Brittannië. Wat daar gebeurt, is geen geïsoleerde ontsporing. In heel Europa wordt protest strakker ingesnoerd. Klimaatactivisten worden behandeld als ordeverstoorders. Antifascisten worden gecriminaliseerd. Migrantenrechtenactivisten worden verdacht gemaakt. Palestinasolidariteit wordt gemonitord, beperkt, verboden of moreel gechanteerd. Steeds opnieuw zien we dezelfde beweging: de staat noemt zichzelf neutraal, maar grijpt het hardst in wanneer protest de belangen van kapitaal, grensregime of militaire macht raakt.

De vraag is dus niet alleen of de Britse rechter juridisch gelijk heeft binnen het kader dat hem is aangereikt. De vraag is welk kader wij accepteren. Accepteren we een wereld waarin een bord sneller als bedreiging wordt behandeld dan een wapencontract? Accepteren we dat directe actie tegen bedrijven die verdienen aan oorlog in dezelfde morele categorie wordt geduwd als terreur tegen burgers? Accepteren we dat solidariteit verdacht wordt zodra zij meer doet dan verdriet tonen?

Een vrije samenleving herken je niet aan het recht om macht te prijzen. Dat recht bestaat altijd. Een vrije samenleving herken je aan de ruimte om macht te hinderen, macht te beschamen, macht te verstoren en macht ter verantwoording te roepen. Zeker wanneer die macht verbonden is met oorlog, bezetting en koloniale vernietiging.

Daarom is dit geen zaak voor juristen alleen. Het is een waarschuwing aan iedereen die denkt dat rechten vanzelf blijven bestaan zolang ze ergens op papier staan. Rechten bestaan pas werkelijk wanneer mensen ze gebruiken, verdedigen en uitbreiden. En juist daarom worden ze aangevallen zodra ze effectief worden.

De Britse staat heeft Palestine Action niet alleen verboden. Hij heeft een boodschap afgegeven aan iedereen die weigert machteloos toe te kijken: blijf symbolisch, blijf beheersbaar, blijf onschadelijk. Maar solidariteit die niemand hindert, wordt door de macht zelden gevreesd. En precies daarom moet solidariteit meer zijn dan een houding. Zij moet een praktijk blijven.

Niet elke vorm van protest hoeft dezelfde vorm te hebben. Niet iedereen hoeft dezelfde risico’s te nemen. Maar we kunnen wel weigeren om de taal van de staat zomaar over te nemen. We kunnen weigeren om verzet tegen oorlogseconomie te verwarren met terrorisme. We kunnen weigeren om eigendom belangrijker te maken dan mensenlevens. We kunnen blijven zeggen dat de echte dreiging niet komt van wie de machine probeert te stoppen, maar van de machine zelf.

Want wanneer protest terrorisme moet heten, is dat meestal niet omdat de macht bang is voor chaos. Het is omdat de macht bang is dat mensen eindelijk zien hoe de orde werkt.