Onwetendheid is beleid

Er zit een kind in een Amerikaans klaslokaal, ergens tussen Texas en Tennessee, met een versleten rugzak, een kapotte airco boven het hoofd en een geschiedenisboek waarin sommige woorden gevaarlijk zijn geworden. Racisme. Kolonialisme. Palestina. Gender. Klassenmacht. Niet omdat die woorden onwaar zijn, maar omdat ze iets openleggen. En wat openligt, kan worden betwist.

Over Trump, onderwijs, oorlog en de macht die mensen dom wil houden.

Daar begint het. Niet bij Trump alleen, niet bij één verkiezing, niet bij één ontspoorde speech. Het begint bij de vraag wie leert kijken en wie vooral leert zwijgen. Wie verbanden mag leggen tussen school en oorlog, tussen armoede en winst, tussen politiegeweld en koloniale erfenis. En wie al vroeg te horen krijgt dat vragen stellen lastig, ondankbaar of gevaarlijk is.

Dom houden levert iets op. Goedkope arbeid. Steun voor oorlog. Rust voor miljardairs. Winst voor private scholen. Stemmen voor politici die de juiste vijanden aanwijzen. Een bevolking die weinig gereedschap krijgt om macht te begrijpen, is makkelijker te sturen, makkelijker bang te maken en makkelijker tegen zichzelf te gebruiken.

Wie naar Trump kijkt alsof hij alleen een schreeuwende uitzondering is, mist de machinerie erachter. Trump is geen ongeluk in het systeem. Hij is een uitkomst van dat systeem: van een land dat armoede privatiseert, onderwijs uitholt, racisme normaliseert, oorlog verkoopt als veiligheid en democratie steeds vaker reduceert tot een ritueel met vlaggen, camera’s en donoren.

Onwetendheid wordt gemaakt

Het Amerikaanse onderwijs is nooit één ding geweest. Er zijn fantastische leraren, radicale bibliothecarissen, moedige studenten en scholen die tegen de stroom in blijven vechten. Maar het systeem als geheel is diep ongelijk. Wie rijk is, koopt kleinere klassen, betere gebouwen, bijles en toegang tot universiteiten. Wie arm is, krijgt vaker politie in de gang, schulden aan het eind van de studie en een curriculum dat vooral gehoorzaamheid oefent.

Onder Trump is die ongelijkheid geen bijwerking, maar beleid geworden. Zijn regering heeft geprobeerd de federale rol in openbaar onderwijs terug te dringen, het ministerie van Onderwijs te ontmantelen en burgerrechtenbescherming voor leerlingen te verzwakken. Dat raakt vooral arme leerlingen, leerlingen met een beperking, zwarte en bruine leerlingen, migrantenkinderen en lhbtqia+ jongeren.

Project 2025, de blauwdruk van rechts-conservatieve organisaties voor een tweede Trump-regering, wil de federale onderwijsmacht drastisch afbouwen, publieke middelen richting private en religieuze scholen verschuiven en onderwijs over racisme, gender en ongelijkheid verder beperken. Het is geen losse aanval op lesstof, maar een aanval op de publieke school als democratische ruimte.

Dit gaat dus niet alleen over scholen. Dit gaat over mensen die wel moeten werken, betalen en gehoorzamen, maar niet echt mogen meebeslissen. Mensen die consumeren, stemmen als het moet, maar niet te veel vragen stellen over oorlog, winst, politie, gevangenissen, grenzen en bezit.

Een volk dat weinig leert over imperialisme zal sneller geloven dat bombardementen beschaving brengen. Een volk dat weinig leert over kolonialisme zal sneller accepteren dat Palestijnen eerst als gevaar worden gezien, en pas daarna misschien als mensen. Een volk dat weinig leert over kapitalisme zal armoede blijven zien als persoonlijk falen. En een volk dat weinig leert over fascisme zal het misschien pas herkennen als het al op televisie staat te lachen.

Waarom Trump dictatoriaal genoemd mag worden

Het woord dictator wordt vaak te laat gebruikt. Eerst zegt men: hij overdrijft. Dan: hij test grenzen. Dan: de instituties houden stand. Dan: het is ingewikkeld. En ondertussen worden rechters geïntimideerd, journalisten aangevallen, ambtenaren vervangen door loyalisten, demonstranten vervolgd, migranten opgejaagd en minderheden tot binnenlandse vijand gemaakt.

Trump hoeft geen klassieke dictator met uniform en partijmilitie te zijn om dictatoriaal te handelen. Dictatoriale politiek begint waar macht zich niet langer laat begrenzen door waarheid, wet, parlement, pers of menselijke waardigheid. Waar loyaliteit belangrijker wordt dan recht. Waar tegenstanders geen tegenstanders meer zijn, maar verraders, parasieten, terroristen of “vijanden van binnenuit”.

Dat is geen retorische overdrijving. Het V-Dem Institute concludeerde in zijn Democracy Report 2026 dat de Verenigde Staten hun status als liberale democratie voor het eerst in meer dan vijftig jaar verloren. Volgens V-Dem daalde de Amerikaanse score op de Liberal Democracy Index in één jaar met 24 procent en zakte de VS van plek 20 naar plek 51 wereldwijd. Pew Research vatte die ontwikkeling samen als een degradatie van “liberal democracy” naar “electoral democracy”: verkiezingen bestaan nog, maar rechten, checks and balances en bescherming tegen machtsmisbruik brokkelen af.

Dat is het gevaarlijke middengebied. Niet de plotselinge afschaffing van verkiezingen, maar hun uitholling. Niet één staatsgreep, maar duizend besluiten. Niet één nacht waarin de democratie sterft, maar een lange middag waarop mensen blijven zeggen dat het allemaal wel meevalt.

Oorlog als binnenlandse opvoeding

De oorlogspolitiek rond Iran, Libanon en Israël laat zien hoe buitenlandse agressie en binnenlandse autoritaire macht elkaar voeden. Volgens Reuters en AP begon de recente oorlog met gezamenlijke Amerikaanse en Israëlische aanvallen op Iran op 28 februari 2026. De regering-Trump verklaarde eind april dat de vijandelijkheden waren “beëindigd” door een staakt-het-vuren, precies op het moment dat de War Powers Resolution begon te wringen: de wet die de president verplicht na zestig dagen militaire actie toestemming van het Congres te krijgen. Democraten en juridische experts betwistten die lezing, omdat een staakt-het-vuren niet zomaar de wettelijke klok pauzeert.

Tegelijk ging het geweld in Libanon door. AP meldde op 1 mei 2026 Israëlische luchtaanvallen in Zuid-Libanon waarbij doden vielen, ondanks een staakt-het-vuren. Democracy Now berichtte diezelfde dag, op basis van Libanese bronnen, dat Israëlische aanvallen meer dan dertig mensen op één dag hadden gedood, onder wie kinderen.

De precieze militaire feiten moeten steeds opnieuw gecontroleerd worden, want oorlog wordt ook gevoerd met taal, mist en timing. Maar de politieke lijn is helder. Eerst wordt een volk tot bedreiging gemaakt. Dan wordt geweld tegen dat volk gepresenteerd als noodzaak. Daarna wordt kritiek op dat geweld verdacht gemaakt. En uiteindelijk wordt medeleven zelf een risico. Wie rouwt om de verkeerde doden, wordt verdacht.

Trump gebruikt dat mechanisme zonder aarzeling. Rond Pasen dreigde hij, volgens Reuters, met aanvallen op Iraanse infrastructuur, waaronder energiecentrales en bruggen, als Iran de Straat van Hormuz niet zou openen. The Guardian berichtte dat hij een journalist die wees op het verbod op aanvallen op civiele infrastructuur onder internationaal recht, direct aanviel met de vraag: “Who you with?”

Netanyahu hoefde Trump niet te overtuigen met geschiedenis, recht of strategie. Hij hoefde alleen een Amerikaanse president te vinden die oorlog verwart met kracht en twijfel met verraad. Dat is geen persoonlijke domheid alleen. Dat is domheid als staatsvorm.

Dat zinnetje, “Who you with?” is bijna de hele ideologie. Niet: is het waar? Niet: is het rechtmatig? Niet: wie wordt er gedood? Maar: aan welke kant sta jij? Zo maakt autoritaire macht van feiten een loyaliteitstest.

Het onderwijs, de oorlog en de sekte

MAGA wordt vaak beschreven als beweging, achterban, partijvleugel of populistische golf. Maar wie nauwkeuriger kijkt, ziet ook sektarische trekken: absolute loyaliteit aan de leider, minachting voor buitenstaanders, afkeer van twijfel, rituele vernedering van vijanden en een permanente behoefte aan dreiging.

Dat betekent niet dat elke Trump-stemmer hetzelfde is, en ook niet dat gewone mensen geen redenen hebben om woedend te zijn. Mensen stemmen uit angst, racisme, religie, economische wanhoop, mediamanipulatie, cynisme of gewoonte. Maar het politieke project dat hen organiseert, is duidelijker dan vaak wordt toegegeven. Het verheerlijkt hardheid. Het bespot zorg. Het verkoopt wreedheid als eerlijkheid. Het noemt dominantie vrijheid.

Daarom is onderwijs zo bedreigend voor dit project. Niet onderwijs als diploma-machine of arbeidsmarkttraining, maar onderwijs als oefening in verbanden leggen. Wie leert dat armoede beleid is, kijkt anders naar dakloosheid. Wie leert dat racisme een structuur is, kijkt anders naar politiegeweld. Wie leert dat de VS geen onschuldige wereldmacht is, kijkt anders naar bommen op Teheran, Beiroet of Gaza. Wie leert dat fascisme niet begint met gaskamers maar met ontmenselijking, herkent eerder de taal waarmee mensen verdwijnen.

Daarom moeten boeken weg. Daarom moeten leraren bang worden. Daarom moeten universiteiten worden geknecht. Daarom moeten woorden als “diversiteit”, “kolonialisme” en “gender” worden behandeld alsof ze explosieven zijn. Niet omdat ze kinderen beschadigen, maar omdat ze macht beschadigen.

De media noemen het chaos, maar het is richting

Een van de grootste fouten in de berichtgeving over Trump is dat zijn politiek telkens als chaos wordt beschreven. Natuurlijk is er chaos. De man liegt, scheldt, dreigt, draait en ontspoort. Maar onder die chaos ligt richting.

De richting is: minder publieke controle, meer presidentiële macht. Minder burgerrechten, meer politie en grensgeweld. Minder publieke school, meer private religieuze invloed. Minder milieubescherming, meer fossiele winst. Minder waarheid, meer spektakel. Minder democratie, meer loyaliteit.

Dat patroon wordt scherper zodra Trump onder druk staat. Dalende peilingen, barsten in zijn coalitie of kritiek vanuit de media leiden niet tot matiging, maar tot meer dreiging, meer wraakpolitiek en meer machtsvertoon. Een leider die zwakker wordt, kan juist gevaarlijker worden wanneer hij de staat gebruikt om zijn kwetsbaarheid te overschreeuwen.

Ook de aanvallen op journalisten passen daarin. De Columbia Journalism Review beschreef hoe de Spaanstalige journalist Estefany Rodríguez in Nashville verslag deed van een ICE-inval en de volgende dag werd vastgezet; ze kwam later op borg vrij, maar haar zaak bleef onzeker. De U.S. Press Freedom Tracker registreerde haar arrestatie als een persvrijheidsincident.

Dat is geen los incident aan de rand van het verhaal. Het is het verhaal. Migranten moeten bang zijn. Journalisten moeten bang zijn. Leraren moeten bang zijn. Studenten moeten bang zijn. Ambtenaren moeten bang zijn. En wie bang is, gaat zichzelf censureren voordat de staat het hoeft te doen. Zo wordt autoritarisme goedkoop.

Slecht geïnformeerd zijn is geen karakterfout

Het is verleidelijk om neer te kijken op Amerikanen die propaganda slikken, oorlog toejuichen of Trump blijven verdedigen. Maar minachting verklaart weinig. Slecht geïnformeerd zijn is vaak geen persoonlijke mislukking. Het is het resultaat van een samenleving waarin nieuws een markt is, onderwijs ongelijk verdeeld is, arbeid mensen uitput en politiek wordt opgevoerd als reality-tv.

Natuurlijk blijft er verantwoordelijkheid. Wie juicht wanneer kinderen onder puin liggen, kiest moreel failliet. Wie migranten als ongedierte behandelt, kiest ontmenselijking. Wie een leider blijft steunen omdat hij de juiste mensen pijn doet, kan zich niet verschuilen achter verwarring. Maar de grotere vraag blijft: hoe wordt die verwarring georganiseerd?

Door miljardairs die mediakanalen bezitten. Door algoritmes die woede belonen. Door scholen die worden leegbezuinigd. Door kerken die nationalisme voor geloof verkopen. Door politici die oorlog voeren zonder toestemming en daarna doen alsof de wet een administratief ongemak is. Door commentatoren die fascisme pas fascisme willen noemen als het historisch kostuum compleet is.

Intussen verschuift de norm. Wat tien jaar geleden een schandaal was, wordt nu een soundbite. Wat vroeger een carrière had beëindigd, wordt nu merchandise. Wat ooit als extreemrechts gold, zit nu aan tafel bij de macht.

Wat er tegenover moet staan

Er is geen nette redding van bovenaf. De Democratische Partij heeft te vaak bewezen dat zij het kapitalistische midden liever bewaakt dan werkelijk breekt met oorlog, grenzen, armoede en politiegeweld. De rechtbanken zijn geen betrouwbare muur. De media zijn te vaak afhankelijk van dezelfde geldstromen die ze zouden moeten onderzoeken. En verkiezingen blijven noodzakelijk, maar zijn niet genoeg. Wat dan?

Onderwijs, maar niet als beleefd ideaal. Onderwijs als verdediging. Als vakbondswerk. Als buurtwerk. Als bibliotheek. Als gesprek aan de keukentafel. Als studentenstaking. Als leraar die weigert geschiedenis wit te wassen. Als ouder die opstaat tegen censuur. Als journalist die blijft filmen wanneer ICE arriveert. Als beweging die zegt: wij laten onze kinderen niet opvoeden tot gehoorzame toeschouwers van wreedheid.

De strijd tegen Trump is daarom niet alleen een strijd tegen één man. Het is een strijd tegen een orde die hem mogelijk maakte: tegen de miljardairs die hem gebruiken, de christelijk-nationalisten die hem heiligen, de wapenindustrie die aan zijn oorlogen verdient, de fossiele bedrijven die zijn minachting voor de aarde herkennen als kans, en de racistische fantasie dat sommige levens nu eenmaal minder wegen.

De sterke doen wat zij kunnen, schreef Thucydides, en de zwakken ondergaan wat zij moeten. Maar dat is geen natuurwet. Dat is de taal van heersers die hopen dat niemand meer leert hoe macht kan worden gebroken.

Daarom begint verzet soms klein. Bij een boek dat toch wordt gelezen. Een kind dat toch leert vragen. Een leraar die toch de waarheid zegt. Een demonstrant die niet wegkijkt. Een gemeenschap die weigert mee te gaan in de leugen dat veiligheid alleen bestaat voor wie wit, rijk, mannelijk, gehoorzaam of Amerikaans genoeg is.

De tunnel is donker, ja. Maar donker is geen argument om stil te blijven staan. Het is een reden om elkaar vast te houden, ogen open, en verder te lopen.