De bezorgde burger is misschien wel de meest beschermde figuur in de Nederlandse politiek. Niet de dakloze burger. Niet de uitgeprocedeerde burger. Niet de burger die wordt gevolgd, gefouilleerd, gediscrimineerd of weggezet als probleem. Nee, vooral de burger die bang is voor migratie krijgt eindeloos begrip, zendtijd en politieke vertaling.
Natuurlijk bestaan zorgen. Mensen kunnen zich overvallen voelen door besluiten van bovenaf. Gemeenten communiceren vaak slecht. De opvang van vluchtelingen is jarenlang bewust kapotbezuinigd, waardoor crisisbeleid normaal beleid is geworden. Maar dat is iets anders dan elke angst automatisch verheffen tot waarheid. Een zorg kan oprecht zijn en toch verkeerd gericht. Een gevoel kan echt zijn en toch gevoed worden door leugens, stemmingmakerij en politieke sabotage.
Daar zit precies het probleem. De term “bezorgde burger” klinkt neutraal, maar werkt zelden neutraal. Hij verzacht. Hij wast schoon. Hij maakt van agressie onrust, van racisme ongemak, van intimidatie protest, van uitsluiting een roep om gehoord te worden. Zodra een groep tegen een azc demonstreert, duikt het ritueel weer op: geweld wordt veroordeeld, maar de “onderliggende zorgen” moeten vooral serieus worden genomen. Alsof brandstichting, bedreiging en extreemrechtse inmenging slechts ongelukkige bijverschijnselen zijn van een verder gezond democratisch signaal.
Maar wie krijgt die royale behandeling eigenlijk? Niet de bewoners die bang zijn voor racistische aanvallen. Niet de vluchtelingen die opnieuw moeten vrezen voor hun veiligheid. Niet de moslima die wordt uitgescholden op straat. Niet de zwarte Nederlander die al jaren hoort dat hij hier nooit helemaal thuishoort. Hun angst wordt zelden “bezorgdheid” genoemd. Hun angst heet identiteitspolitiek, slachtoffergedrag of polarisatie.
De bezorgde burger is dus geen gewone burger. Hij is een politieke constructie. Een personage dat telkens wordt opgevoerd om rechtse verlangens menselijker te laten klinken. Hij hoeft geen cijfers te leveren, geen verantwoordelijkheid te nemen en geen onderscheid te maken tussen feiten en geruchten. Zijn gevoel is bewijs genoeg. Zijn ongemak wordt nationaal belang. Zijn heimwee wordt beleid.
Daarom is de discussie over “legitieme zorgen” zo verraderlijk. Het woord legitiem doet alsof de conclusie al vaststaat. Alsof de angst voor vluchtelingen vanzelf redelijk is. Alsof het verlies van “thuisgevoel” door migratie een objectief maatschappelijk probleem is, in plaats van een verhaal dat al jaren wordt opgepompt door partijen die baat hebben bij verdeeldheid. Wie steeds zegt dat mensen hun land verliezen, moet niet verbaasd zijn als mensen zich gaan gedragen alsof er een vijand binnenkomt.
De vraag is niet of burgers gehoord mogen worden. Natuurlijk mogen burgers gehoord worden. De vraag is waarom sommige burgers voortdurend worden gehoord, terwijl anderen vooral moeten zwijgen, aanpassen of verdwijnen. Waarom de zorgen van mensen die tegen opvang zijn zwaarder wegen dan de rechten van mensen die opvang nodig hebben. Waarom het ongemak van de meerderheid belangrijker wordt gemaakt dan de veiligheid van minderheden.
Een democratie kan niet blijven buigen voor elke angst die hard genoeg wordt uitgesproken. Wie dat wel doet, verwart luisteren met capituleren. Dan wordt politiek geen strijd om rechtvaardigheid, maar een machine die de angst van de meerderheid omzet in beleid.
Dat is ook het politieke failliet van de huidige regering. Het kabinet-Jetten presenteert zich graag als redelijk, bestuurlijk en rechtsstatelijk, maar beweegt in de praktijk mee met het frame dat migratie het grote nationale probleem zou zijn. De Spreidingswet blijft voorlopig overeind, maar tegelijk voert het kabinet strengere asielregels, snellere procedures, strengere grenscontroles en een tweestatusstelsel door. Daarmee zegt het kabinet in feite tegen extreemrechts: jullie verhaal klopt, wij voeren het alleen netter uit. Dat is geen dam tegen fascisering. Dat is de keurige bestuurslaag ervan.
Het wordt tijd om de bezorgde burger van zijn voetstuk te halen. Niet omdat zorgen niet bestaan, maar omdat zorgen geen vrijbrief zijn voor ontmenselijking. Niet elke angst verdient beleid. Niet elk ongemak verdient macht. En niet iedereen die “ik maak me zorgen” zegt, spreekt namens het volk.
Soms spreekt hij gewoon namens een wereld die niet wil delen.