Nijmegen geeft Forum precies het verhaal dat het nodig had

In een raadszaal wordt zelden geschiedenis geschreven. Meestal gaat het over geld dat ergens net niet voor is, over woningen die te laat komen, over verkeersstromen, vergunningen, plantsoenen, afvalbakken en de vraag wie zich door de stukken heeft geworsteld. Democratie is vaak minder groots dan we haar graag voorstellen. Ze ruikt naar koffie uit een automaat en klinkt als iemand die nog drie minuten spreektijd heeft. Juist daarom is het vreemd dat de Nijmeegse gemeenteraad Forum voor Democratie zo’n groot podium gaf.

FvD kwam bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2026 nieuw binnen in Nijmegen, met één zetel. Geen aardverschuiving, geen machtsblok, geen partij die ergens aan de knoppen zit. Eén zetel, op een raad van 39. GroenLinks werd veruit de grootste partij, D66 tweede, daarna Stadspartij Nijmegen. De stad stemde opnieuw stevig progressief en links. FvD kreeg 3,8 procent van de stemmen.

En toch kreeg Forum iets wat het zelf nooit had kunnen afdwingen: het verhaal dat het wordt tegengewerkt door “het systeem”.

Een partij die leeft van uitsluiting

Forum voor Democratie is geen gewone conservatieve partij die wat lagere lasten wil en klaagt over parkeerbeleid. De partij heeft zich al jaren ontwikkeld tot een beweging die wantrouwen organiseert. Tegen media, tegen wetenschap, tegen rechters, tegen migranten, tegen internationale instituties, tegen alles wat niet in het eigen wereldbeeld past. Dat wereldbeeld is niet zomaar “rechts”. Het flirt met autoritaire fantasieën, met complotdenken en met een vorm van nationalisme waarin sommige mensen altijd meer Nederlander mogen zijn dan anderen.

Daar moet je niet naïef over doen. Een democratie hoeft haar vijanden niet met bloemen te ontvangen. Partijen die grondrechten, rechtsstaat en gelijkwaardigheid ondergraven, mogen politiek geïsoleerd worden. Sterker nog: soms moet dat. Niet samenwerken met FvD is dus geen schande. Het is een keuze die je goed kunt verdedigen. Maar er is een verschil tussen politieke isolatie en procedurele willekeur. Dat verschil lijkt klein. Het is het niet.

Wat er in Nijmegen gebeurde

FvD wilde in Nijmegen twee fractievolgers laten installeren: Daan Meershoek en Michelle Albers. Fractievolgers zijn geen raadsleden. Ze zijn niet rechtstreeks gekozen, hebben geen stemrecht in de gemeenteraad en bepalen geen meerderheden. Ze helpen een fractie vooral bij commissiewerk. Zeker voor kleine fracties is dat praktisch: één raadslid kan niet tegelijk alle dossiers volgen, van wonen tot mobiliteit, van jeugdzorg tot veiligheid.

Volgens berichtgeving werd de installatie van de twee FvD’ers tegengehouden via een speciale, anonieme stemming. De kandidaten haalden geen meerderheid. Burgemeester Hubert Bruls noemde die gang van zaken opvallend en volgens hem was zo’n stemming in zijn veertien jaar als burgemeester niet eerder voorgekomen. Ook zou er vooraf positief advies zijn gegeven door de commissie die hierover ging.

Dat maakt de zaak politiek giftig. Niet omdat FvD nu ineens zielig is. Niet omdat Meershoek of Albers recht hebben op applaus. Maar omdat onduidelijk blijft waarom voor deze partij een andere maatstaf werd gebruikt. Wie een democratisch middel inzet, moet ook democratisch uitleggen waarom. Dat gebeurde niet. En precies daar begint het probleem.

Uiterst rechts bestrijd je niet met schimmigheid

Uiterst rechts groeit niet alleen door wat het zegt. Het groeit ook door wat anderen het cadeau doen. Elke ondoorzichtige procedure, elke anonieme blokkade, elke weigering om verantwoording af te leggen, wordt door zo’n partij meteen omgebouwd tot bewijsstuk. Zie je wel, zeggen ze dan. Ze willen ons monddood maken. Ze zijn bang voor ons. De kartelmuur staat overeind. Dat verhaal is vals, maar het werkt beter wanneer de tegenstander slordig handelt.

Dat is precies waarom de normalisering van extreemrechts zo vaak begint in ogenschijnlijk kleine procedurele momenten. Niet omdat elke fout van een gemeenteraad meteen fascisme is, maar omdat autoritaire bewegingen zulke fouten gebruiken om zichzelf groter, zuiverder en vervolgder te laten lijken dan ze zijn. Wie wil begrijpen wanneer fascisme werkelijkheid wordt, moet daarom niet alleen kijken naar grote historische breuken, maar ook naar de kleine verschuivingen waarmee de grens van het acceptabele opschuift.

Een raad kan zeggen: wij werken niet met FvD samen, omdat deze partij fundamentele democratische waarden ondermijnt. Dat is helder. Dat is politiek. Dat kun je aan de stad uitleggen.

Een raad kan ook zeggen: wij stemmen tegen deze specifieke kandidaat, omdat er concrete bezwaren zijn tegen diens functioneren, uitlatingen of betrouwbaarheid. Ook dat vraagt uitleg, maar het kan.

Wat niet werkt, is een procedurele deur dichtgooien en daarna zwijgen. Want dan verschuift de aandacht. Niet meer FvD moet uitleggen waarom het steeds weer grenzen opzoekt. Niet meer FvD moet zich verantwoorden voor zijn politieke cultuur. Ineens moet de rest van de raad uitleggen waarom een kleine oppositiepartij niet dezelfde ondersteuning krijgt als andere fracties. Dat is precies de verkeerde strijd.

De raad heeft macht, dus de raad draagt verantwoordelijkheid

Het makkelijkste antwoord is: FvD verdient geen ruimte. Maar democratie wordt niet getest door hoe we omgaan met mensen die we aardig vinden. Ze wordt getest door hoe we macht gebruiken tegenover mensen die we gevaarlijk vinden.

Daar zit de spanning. Want natuurlijk wil je niet dat extreemrechts de instituties gebruikt om ze uit te hollen. Dat gebeurt overal. In gemeenteraden, parlementen, talkshows, universiteiten, rechtbanken, online platforms. Eerst eisen ze toegang namens de vrijheid, daarna gebruiken ze die toegang om anderen hun vrijheid te ontzeggen.

Maar wie daartegenover staat, moet preciezer zijn dan zij. Niet braver. Niet zachter. Preciezer. Een antifascistische houding vraagt niet om bestuurlijke trucjes. Ze vraagt om politieke moed. Zeg wat je doet. Zeg waarom je het doet. Maak onderscheid tussen een cordon sanitaire rond samenwerking en het blokkeren van ondersteuning die volgens de regels beschikbaar is. Leg vast welke criteria gelden. Pas ze op iedereen toe. En ga daarna inhoudelijk de confrontatie aan.

Want het echte probleem met FvD is niet dat de partij twee mensen naar commissievergaderingen wil sturen. Het probleem is dat zij de lokale democratie gebruikt als decor voor een groter verhaal van rancune. Nijmegen had dat decor leeg kunnen laten. Nu heeft de raad er zelf licht op gezet.

Het stille werk was waarschijnlijk genoeg geweest

Er is ook nog zoiets als politieke verhoudingen. Eén FvD-zetel in Nijmegen gaat het woonbeleid niet omgooien. Die ene zetel stopt geen klimaatbeleid, bouwt geen meerderheid, schrijft geen coalitieakkoord. De meeste Nijmegenaren zullen niet weten wie de FvD-fractievoorzitter is. Nog minder mensen kijken commissievergaderingen terug over verkeersveiligheid of afvalinzameling.

Dat klinkt misschien neerbuigend, maar het is gewoon hoe lokale politiek werkt. Ze is belangrijk, maar vaak onzichtbaar. Ze wordt pas zichtbaar wanneer er drama ontstaat.

FvD had waarschijnlijk vooral zichzelf moeten bewijzen in saaie dossiers. Laat ze maar praten over rotondes in Lent, over wachttijden in de jeugdzorg, over sociale huur, over nachtelijk busvervoer, over energiearmoede. Laat ze maar laten zien of ze iets kunnen behalve het eigen gelijk opvoeren.

Wie extreemrechts serieus wil verzwakken, moet soms niet groter maken wat klein is. Niet elk lokaal incident hoeft een nationaal symbool te worden. Maar door deze blokkade is dat precies wat dreigt te gebeuren.

Geen cadeaus aan de politiek van rancune

De fout van Nijmegen is niet dat de raad FvD wantrouwt. Dat wantrouwen is verdiend. De fout is dat de raad het wantrouwen niet heeft omgezet in een heldere, verdedigbare politieke lijn.

Een democratische raad mag grenzen trekken. Maar grenzen zonder uitleg worden mist. En in die mist beweegt uiterst rechts graag. Daar kan het zichzelf groter maken dan het is. Daar kan het de slachtofferrol aantrekken. Daar kan het doen alsof elke kritiek onderdrukking is.

Nijmegen had kunnen zeggen: wij bestrijden FvD politiek, openbaar en principieel. Geen coalitie, geen samenwerking, geen normalisering van extreemrechts. Maar wel gelijke regels, juist omdat onze democratische geloofwaardigheid niet afhankelijk mag zijn van wie er tegenover ons zit. Dat was sterker geweest.

Niet omdat Forum recht heeft op medelijden. Maar omdat een linkse, antifascistische politiek haar kracht niet haalt uit achterkamertjes of procedurele blokkades. Ze haalt die uit openheid, organisatie, solidariteit en het lef om het gevecht daar te voeren waar het thuishoort: in de inhoud, in de stad, naast de mensen die door extreemrechtse politiek als eerste worden geraakt.

Wie geen cadeaus wil geven aan Forum, moet beginnen met ze geen slachtofferverhaal te schenken.