Davos zwijgt, Trump dreigt, de wereld wordt verkocht

Het decor is Davos. Glas, geld, macht. En dit keer niet alleen de plannen zijn onthutsend, maar ook de man die ze uitspreekt. Wie naar Donald Trumps toespraak luistert, hoort geen strategie, geen visie, maar een slepende monoloog vol overdrijvingen, verdraaiingen en openlijke dreigementen. Hij noemt Groenland herhaaldelijk IJsland. Zijn persvoorlichter spreekt later over een “blok ijs”. Alsof het om een vergissing gaat, niet om minachting. Alsof het detail is, geen symptoom.

Het World Economic Forum is altijd een besloten zelfbevlekking geweest. Een plek waar de wereldelite zichzelf feliciteert, deals sluit boven canapés en champagne, en doet alsof dit alles nodig is om de wereld draaiende te houden. Dat was ooit ook zo. Davos functioneerde als smeerolie voor een internationale orde die rammelde, maar min of meer liep. Die tijd is voorbij.

Trumps tweede termijn staat in het teken van ontmanteling. Niet hervorming, maar terugval. Weg van wat we ooit democratie noemden, richting een negentiende-eeuwse wereldorde waarin de sterken nemen wat ze willen en de zwakken leren leven met het voldongen feit. Venezuela. Oekraïne. Groenland. Vastgoedlogica op wereldschaal.

De Canadese premier Mark Carney verwoordde het in Davos ongewoon helder: “We bevinden ons midden in een breuk, niet in een overgang.” Die breuk is het einde van de Atlantische orde die na 1945 werd opgebouwd. Een orde die draaide op Amerikaanse hegemonie, ja, maar ook op afspraken, instituties en grenzen aan macht.

Die orde was nooit rechtvaardig. Maar ze voorkwam een derde wereldoorlog en maakte een regelsysteem mogelijk waarin kleinere landen niet volledig vogelvrij waren. Trump wil daar vanaf. Niet omdat het faalt, maar omdat het hem beperkt. Waarom? Omdat hij het kan.

De Amerikaanse delegatie in Davos kwam niet onderhandelen. Ze kwam verklaren. Dit is de boodschap: wij doen wat we willen, en jullie kunnen ons niets maken. En het angstaanjagende is: het klopt. Een wereld die haar veiligheid uitbesteedde aan de Verenigde Staten, in ruil voor een belofte van stabiliteit, ontdekt dat die belofte is ingetrokken.

Zolang bondgenoten blijven hopen dat dit overwaait, blijven ze chantabel. Het wereldbeeld rond Trump is simpel en meedogenloos. Het westelijk halfrond behoort toe aan de Verenigde Staten. Alles ervan. Van de poolcirkel tot Patagonië. Toen Trump zichzelf ooit “waarnemend president van Venezuela” noemde, was dat geen grap. Het was een signaal.

In de zaal in Davos bleef het opvallend stil. Een CNBC-verslaggever hoorde iemand mompelen: “Dit is eng.” Vooral toen Trump begon over Groenland. Over ondankbaarheid. Over bescherming. Over ijs dat hij nodig had voor ‘wereldveiligheid’. “Je kunt ja zeggen,” zei hij. “Of nee. En dan onthouden wij dat.”

Het klonk minder als diplomatie, meer als een maffiabaas. Michael Corleone, maar dan zonder de zelfbeheersing. En precies daar, op dat punt waar veel commentatoren blijven steken in verbazing of spot, begint de analyse van Yanis Varoufakis.

Trump laat in Davos zien wat hij altijd al wilde zijn: capo dei capi. Zijn bewondering voor autoritaire leiders was geen stijlkwestie, maar een ambitie. In zijn tweede termijn probeert hij die waar te maken. “Soms heb je een dictator nodig,” zei hij na afloop. Hij bedoelde zichzelf.

De wereld krijgt waarschuwing na waarschuwing en drukt toch steeds weer op snooze. De Verenigde Staten zijn op dit moment een bedreiging. Voor vrede. Voor democratie. Voor menselijke waardigheid. Intern én extern. Misschien wordt Trump uiteindelijk afgeremd door zijn eigen onbekwaamheid. Maar wie daarop gokt, speelt met alles.

De goedgeklede Davosbezoekers geloven graag dat zij buiten schot blijven. Dat dit allemaal de onderlaag raakt, elders, later. Dat is een misrekening. De VS komen ook voor hun macht, hun geld, hun invloed. De rekening wordt eerst doorgeschoven naar gewone mensen, altijd. Maar wie denkt dat het daar stopt, vergist zich.

Daarom is het gesprek met Yanis Varoufakis zo verhelderend. Niet omdat hij Trump psychologisch wil duiden, maar omdat hij weigert zich te laten afleiden door de stijl. Wie alleen luistert naar de warrige zinnen en geografische verwisselingen, mist het project dat eronder ligt.

Varoufakis komt binnen waar Davos zwijgt. Niet als commentator aan de zijlijn, maar als iemand die dit patroon herkent. Wat Trump doet, zegt hij bij Democracy Now, is geen waanzin maar methode. Chaos als dekmantel. Dreiging als onderhandeling. Terwijl iedereen zich afvraagt of hij nog wel weet wat hij zegt, gebeurt ondertussen waar het werkelijk om draait: de ontmanteling van het internationale systeem dat na 1945 is opgebouwd.

Varoufakis noemt Trumps zogenoemde Board of Peace een monsterlijk idee, juist omdat het zich voordoet als vredesproject. Wat Trump presenteert, is geen internationale organisatie, maar een privaat machtsvehikel. Een club waarin staten zich inkopen met een miljard dollar per zetel, terwijl Trump zelf levenslang voorzitter blijft en vetorecht behoudt.

Aanvankelijk werd het plan verkocht als een instrument om Gaza te ‘stabiliseren’. Dat detail is inmiddels verdwenen uit het handvest. Niet per ongeluk. Gaza was het proefveld: een plek waar internationaal recht al systematisch werd genegeerd, waar Europese regeringen wegkeken en waar het idee kon rijpen dat bezetting, herontwikkeling en ‘vrede’ simpelweg zakelijke termen zijn.

De Board of Peace is opgezet om parallel te lopen aan de Verenigde Naties en haar feitelijk buitenspel te zetten. Trump zegt het zelf: de VN mag blijven bestaan, als decor. De echte beslissingen worden elders genomen, door wie betaalt en meedoet. Dat is geen hervorming van multilateralisme, maar de privatisering ervan. Een privébedrijf, geleid door Trump voor het leven, gefinancierd door staten die een miljard dollar entree betalen, met als oorspronkelijke proefterrein Gaza. Inmiddels niet eens meer genoemd in het handvest. Dat is geen slordigheid. Het is de bedoeling. Gaza was nooit het doel, maar het voorbeeld.

Wat hier wordt uitgeprobeerd, is een wereld waarin internationaal recht wordt vervangen door contracten, en vrede door vastgoedlogica. Een wereld waarin bedrijven doen wat staten vroeger deden: gebieden beheren, bevolking controleren, geweld uitbesteden. Varoufakis trekt de lijn verder terug, naar de Britse en Nederlandse Oost-Indische Compagnieën. De geboorte van het kapitalisme was geen marktverhaal, maar een militair project. Wat we nu zien, is de terugkeer daarvan, met techmiljardairs in plaats van koopvaardijkapiteins.

En Europa? Europa keek toe. Eerst zwijgend, toen meegaand, nu verontwaardigd. Macron waarschuwt dat Trump de Verenigde Naties ondermijnt, maar waar was die verontwaardiging toen Israël openlijk uitspraken van het Internationaal Gerechtshof negeerde? Waar waren Londen en Berlijn toen internationaal recht werd gereduceerd tot een mening? Varoufakis is daar ongenadig over: Trump kon dit alleen doen omdat Europese regeringen zelf hebben meegewerkt aan het slopen van de orde die hen nu zogenaamd beschermt.

Jarenlang gold: zolang het geweld zich afspeelt aan de randen van de wereld, zolang het ‘anderen’ treft, kijken we weg. Palestina. Venezuela. De Sahel. Maar nu het centrum zelf wordt geraakt, nu Trump openlijk praat over het herverkavelen van Europa’s omgeving, is de schrik groot. Te groot. Te laat.

De Europese Unie heeft geen plan. Niet voor Oekraïne, niet voor Gaza, niet voor een wereld waarin de Verenigde Staten niet langer doen alsof ze bondgenoot zijn. Ze heeft zichzelf economisch ondergeschikt gemaakt aan de dollar, militair afhankelijk van Washington, politiek verlamd door haar eigen angst voor conflict. Wat resteert is morele verontwaardiging zonder macht.

Varoufakis zegt het hardop: dit is geen Amerika dat ontspoort, dit is een Westen dat faalt. Trump is geen afwijking van het systeem, maar een product ervan. Een systeem dat winst boven recht stelde, stabiliteit boven gerechtigheid, en verbaasd is dat het nu wordt opgegeten door zijn eigen logica.

De Davosbezoekers geloven graag dat zij buiten schot blijven. Dat dit alles de onderlaag raakt, elders, later. Dat is een misrekening. De Verenigde Staten komen ook voor hun macht, hun geld, hun invloed. De rekening wordt eerst doorgeschoven naar gewone mensen, altijd. Maar wie denkt dat het daar stopt, vergist zich.

Geniet van de champagne. Van de blini’s. Van het idee dat dit nog de oude wereld is. Het zou zomaar de laatste ronde kunnen zijn. Wie wil weten hoe dit machtsproject concreet is opgezet, hoeft niet te gissen. De feiten liggen inmiddels op tafel.

Wat is Trumps Board of Peace — en wie staat er buiten?

Tijdens het World Economic Forum in Davos tekende Donald Trump ceremonieel voor zijn zogenoemde Board of Peace. Opvallend is niet alleen wie aanschuift, maar vooral wie ontbreekt. Canada, het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, Duitsland, Italië en Spanje doen niet mee en zullen dat voorlopig ook niet doen. Landen die traditioneel tot de kern van de westerse orde behoren, blijven bewust weg.

De Board werd aanvankelijk gepresenteerd als een instrument voor de wederopbouw van Gaza. In het officiële handvest wordt Gaza echter nergens genoemd. In plaats daarvan spreekt het document vaag over het bevorderen van stabiliteit, wettig bestuur en duurzame vrede in gebieden die door conflict worden bedreigd. Trump heeft zelf aangegeven dat deze verbreding van het mandaat bewust is: de Board begint bij Gaza en kan zich daarna op andere conflicten richten.

Lidmaatschap is expliciet pay-to-play. Een permanente zetel kost één miljard dollar. Wie beslist over de besteding van dat geld, welk toezicht bestaat en of getroffen bevolkingen inspraak krijgen, blijft onduidelijk. Juist dat gebrek aan transparantie is voor landen als Canada reden tot terughoudendheid. Zonder garanties over humanitaire toegang, zelfbeschikking en controle dreigt het geld te worden ingezet naar politiek opportunisme, niet naar vrede.

De samenstelling van de Board laat een scherp machtsbeeld zien. De landen die tot nu toe zijn toegetreden variëren sterk in rijkdom en bestuursvorm, maar delen één kenmerk: het zijn geen agenda­bepalers van de oude wereldorde, maar dealmakers aan de randen ervan. Voor veel van deze staten is deelname geen kwestie van overtuiging, maar van toegang — nabijheid tot Trump, zijn netwerk en zijn besluiten.

Zoals de Canadese premier Mark Carney het formuleerde: wanneer middelgrote landen niet gezamenlijk optreden, zitten ze niet aan tafel maar op het menu. De Board of Peace belichaamt precies dat principe. Het is geen multilateraal vredesorgaan, maar een hiërarchische club waarin macht wordt gekocht, regels ontbreken en onderhandeling plaatsvindt vanuit afhankelijkheid.